Column: 3 jaar Ús Koöperaasje, de kracht van de keukentafel

bouwe portretEen tijdje geleden was mijn nichtje jarig, de dochter van mijn broer. Aan de keukentafel was het een drukte van belang, toen Frans aanschoof. Frans komt van Easterein en hem zie ik een keer per jaar als mijn nichtje jarig is. Frans begon meteen over de activiteiten van de lokale energie coöperatie in Easterein.

Net daarvoor hadden we gesproken over de coöperatie in het dorp van mijn broer in Easterwierrum, bijna de officiële procedure doorlopen en dus ook bijna lid van Ús Koöperaasje.
Ik realiseerde me weer dat Ús Koöperaasje een echt keukentafelproject is.
Zo begon het destijds ook. In 2011 benaderden de wijkverenigingen Achter de Hoven en Cammingaburen mij met de vraag of er ook subsidie beschikbaar was voor het oprichten van een energiecooperatie.
Ik wist al van het bestaan van die in Makkinga en op Ameland. Ik vermoedde dat er meer aan de hand was en ging op onderzoek uit naar de energie coöperaties op Texel, in Lochum, Noord-Holland en Groningen.
Alle mensen die ik sprak waren bezig om lokaal aan de keukentafel een antwoord te vinden op de vraag: hoe kunnen we samen lokaal aan de slag met duurzame energie. De grote energiebedrijven lijken daar geen zin in te hebben en maken grote winsten terwijl de fossiele brandstoffen nauwelijks gespaard lijken te worden. Ik had toen het gevoel dat deze aanpak in Fryslân van onderop nergens anders meer zou kunnen werken als in Fryslân. Wij zijn immers trots op onze schone provincie, doen graag iets met elkaar in het dorp en we worden snel boos als we het niet een beetje zelf kunnen regelen.

Ik besloot naar Ameland af te reizen en aan de keukentafel Johan Kiewiet te vragen mij te helpen hun systeem op Ameland te kopiëren naar de gehele provincie. Johan meldde mij: dat is ook wat mijn droom is!
Dus samen hebben we deze handschoen opgepakt. Al snel schoven meer mensen aan en het bijzondere was dat er nauwelijks over geld gesproken werd, maar over het opzetten van een nieuw energiesysteem.
Op 18 januari 2012 hebben we ons plan voorgelegd aan een groep wethouders en andere beslissers en we kregen groen licht. De Provincie stak de helpende hand toe en we konden aan de slag.
Vanaf dat moment is het traject gestart om in Fryslân Ús Koöperaasje op te richten, een centrale koepel, waar alle dorpen lid van kunnen worden en op deze manier te bouwen vanuit de vele keukentafels in Fryslân.

Hadden we op de eerste ledenvergadering nog acht dorpen aan tafel, de tweede al 18, de derde meer dan dertig en de laatste eind vorig jaar al meer dan 50! En het einde is nog niet in zicht.
Onlangs mocht ik spreken op een bijeenkomst van dorpsbelang in Terherne. Meer dan 100 mensen waren aanwezig en ‘de Poask’ had een prachtige avond georganiseerd over de lokale energie coöperatie. Het slimme was dat ze ook de omringende dorpen hadden uitgenodigd. Ook deze dorpen willen zich nu aansluiten bij Ús Koöperaasje.
De groei van Ús Koöperaasje gaat sneller dan verwacht, veel sneller. De kracht van de formule is blijkbaar groot en aantrekkelijk voor de dorpen en wijken. Initiatieven die nu genomen worden zijn erg aanstekelijk: het zonnepark bij Garyp en Westeinde, de opschaling van dorpswindmolens en het uitvoeren van ledlampenacties, een deel auto, zonnepanelenprojecten en energiebesparing.
De snelle groei is fantastisch en geeft een nieuwe uitdaging: hoe kunnen alle dorpen geïnspireerd blijven en grote aantallen klanten trekken bij de NLD? Immers daar licht de drijvende kracht. Voor elke klant krijgt het dorp € 75 per jaar. Een mooie basis om dingen in het dorp voor elkaar te krijgen. Het antwoord komt alweer van de keukentafel! Tien dorpen hebben zich opgegeven om te bedenken hoe we de energie in deze ontwikkeling houden. We noemen dat ‘de boost’.
Eind januari ligt er een plan om deze versnelling en verbetering door te voeren waardoor het voor de lokale coöperaties nog gemakkelijker wordt om door te pakken en uit te groeien tot een organisatie die onuitwisbaar is voor de komende jaren.
De samen werking met Groningen en Drenthe heeft de NLD opgeleverd en dit is uniek, waardevol en vast een inspiratiebron om ook op andere terreinen ook de krachten te bundelen.
Ús Koöperaasje gaat het Friese energielandschap veranderen, dat staat vast. Immers als zoveel dorpen samen iets willen, dan gaat het ook gebeuren. Politieke partijen zullen lokale initiatieven uit de dorpen willen ondersteunen en zo zullen ook de komende provinciale verkiezingen deze ontwikkeling versnellen. In het komende collegeprogramma zal Ús Koöperaasje met naam en toenaam worden genoemd als een gewenste ontwikkeling die ondersteund moet gaan worden.
Us Koöperaasje geeft namelijk een economische impuls die ontstaat aan de keukentafel in honderden keukens in Fryslân.
Culturele hoofdstad is voor de komende drie jaar de uitdaging voor Ús Koöperaasje om aan Europa te laten zien wat het effect kan zijn van: de slagkracht van de keukentafel.
Mijn voorspelling is dat in 2018 al meer dan 20.000 Friezen klant zijn van de NLD. Hiermee vloeit 1,5 miljoen euro jaarlijks terug naar de dorpen, en wordt geïnvesteerd in schonere energie, maar vooral in nieuwe ideeën.

Fryslân zal model staan voor de wijze waarop verduurzaming tot stand komt. Niet vanuit de overheid, maar vanuit de Friese keuken.
Als in 2018 een groot aantal dorpen uit Fryslân, Groningen en Drenthe met een eigengebouwde zonneboot meedoen aan de Zonnebootrace, dan is mijn droom bijna compleet.
Helemaal compleet is die als we in 2015 in Fryslân volledig onze eigen energie opwekken. De voortekenen zijn gunstig!

De Franse schrijver Paul Bourget schreef het al rond 1900:
De liefde is als een keuken. Men verstaat daar de kunst om van de kliekjes iets te maken.

En zo is het: met z’n allen gaan we de komende drie jaar van alle kliekjes iets heel moois maken.